- LOZAN BARIŞ ANTLAŞMASI KESIM III - AZINLIKLARIN KORUNMASI
LOZAN BARIŞ ANTLAŞMASI KESIM III - AZINLIKLARIN KORUNMASI

Madde 37

Türkiye, 38'inci Maddeden 44'üncü Maddeye kadar olan Maddelerin kapsadığı hükümlerin temel yasalar olarak tanınmasını ve hiç bir kanunun, hiç bir yönetmeliğin (tüzüğün) ve hiç bir resmi işlemin bu hükümlere aykırı ya da bunlarla çelişir olmamasını ve hiç bir kanun, hiç bir yönetmelik (tüzük) ve hiç bir resmi işlemin söz konusu hükümlerden üstün sayılmamasını yükümlenir.

Madde 38

Türk Hükümeti, Türkiye'de oturan herkesin, doğum, bir ulusal topluluktan olma [milliyet, nationalité], dil, soy ya da din ayırımı yapmaksızın, hayatlarını ve özgürlüklerini korumayı tam ve eksiksiz olarak sağlamayı, yükümlenir.

Türkiye'de oturan herkes her inancın, dinin ya da mezhebin, kamu düzeni ve ahlak kurallarıyla çatışmayan gereklerini, ister açıkta isterse özel olarak, serbestçe yerine getirme hakkına sahip olacaktır.

Madde 39

Müslüman-olmayan azınlıklar, bütün Türk uyruklarına uygulanan ve Türk Hükümetince, ulusal savunma amacıyla ya da kamu düzeninin korunması için, ülkenin tümü ya da bir parçası üzerinde alınabilecek tedbirler saklı kalmak şartıyla, dolaşım ve göç etme özgürlüklerinden tam olarak yararlanacaklardır.

Madde 40

Müslüman-olmayan azınlıklara mensup Türk uyrukları, Müslümanların yararlandıkları aynı yurttaşlık [medenî] haklarıyla siyasal haklardan yararlanacaklardır.

Türkiye'de oturan herkes din ayırımı gözetilmeksizin, kanun önünde eşit olacaktır.

Din, inanç ya da mezhep ayrılığı, hiç bir Türk uyruğunun, yurttaşlık haklarıyla [medenî haklarıyla] siyasal haklarından yararlanmasına, özellikle kamu hizmet ve görevlerine kabul edilme, yükseltilme, onurlanma ya da çeşitli mesleklerde ve iş kollarında çalışma bakımından, bir engel sayılmayacaktır.

Herhangi bir Türk uyruğunun, gerek özel gerekse ticaret ilişkilerinde, din, basın ya da her çeşit yayın konularıyla açık toplantılarında, dilediği bir dili kullanmasına karşı hiç bir kısıtlama konulmayacaktır.

Devletin resmi dili bulunmasına rağmen, Türkçeden başka bir dil konuşan Türk uyruklarına, mahkemelerde kendi dillerini sözlü olarak kullanabilmeleri bakımından uygun düşen kolaylıklar sağlanacaktır.

Madde 40

Müslüman-olmayan azınlıklara mensup Türk uyrukları, hem hukuk bakımından hem de uygulamada, öteki Türk uyruklarıyla aynı islemlerden ve aynı güvencelerden [garantilerden] yararlanacaklardır. Özellikle, giderlerini kendileri ödemek üzere, her türlü hayır kurumlarıyla, dinsel ve sosyal kurumlar, her türlü okullar ve buna benzer öğretim ve eğitim kurumları kurmak, yönetmek ve denetlemek ve buralarda kendi dillerini serbestçe kullanmak ve dinsel ayinlerini serbestçe yapmak konularında eşit hakka sahip olacaklardır.

Madde 41

Genel [kamusal] eğitim konusunda, Türk Hükümeti, Müslüman-olmayan uyrukların önemli bir oranda oturmakta oldukları il ve ilçelerde, bu Türk uyruklarının çocuklarına ilk okullarda ana dilleriyle öğretimde bulunulmasını sağlamak bakımından, uygun düşen kolaylıkları gösterecektir. Bu hüküm, Türk Hükümetinin, söz konusu okullarda Türk dilinin öğrenimini zorunlu kılmasına engel olmayacaktır.

Müslüman-olmayan azınlıklara mensup Türk uyrukların önemli bir oranda bulundukları il ve ilçelerde, söz konusu azınlıklar, Devlet bütçesi, belediye bütçesi ya da öteki bütçelerce, eğitim, din ya da hayır işlerine genel gelirlerden sağlanabilecek paralardan yararlanmaya ve pay ayrılmasma hak gözetirliğe uygun ölçülerde katılacaklardır.

Bu paralar, ilgili kurumların (établissements et institutions) yetkili temsilcilerine teslim edilecektir.

Madde 42

Türk Hükümeti, Müslüman-olmayan azınlıkların aile durumlarıyla [statüleriyle, aile hukukuyla] kişisel durumları [statüleri, kişi halleri] konusunda, bu sorunların, söz konusu azınlıkların gelenek ve görenekleri uyarınca çözümlenmesine elverecek bütün tedbirleri almağı kabul eder.

Bu tedbirler, Türk Hükümetiyle ilgili azınlıklardan her birinin eşit sayıda temsilcilerinden kurulu özel Komisyonlarca düzenlenecektir. Anlaşmazlık çıkarsa, Türk Hükümetiyle Milletler Cemiyeti Meclisi, Avrupalı hukukçular arasından birlikte seçecekleri bir üst-hakem atayacaklardır.

Türk Hükümeti, söz konusu azınlıklara ait kiliselere, havralara, mezarlıklara ve öteki din kurumlarına tam bir koruma sağlamayı yükümlenir. Bu azınlıkların Türkiye'deki vakıflarına, din ve hayır işleri kurumlarına her türlü kolaylıklar ve izinler sağlanacak ve Türk Hükümeti, yeniden din ve hayır kurumları kurulması için, bu nitelikteki öteki özel kurumlara sağlanmıs gerekli kolaylıklardan hiç birini esirgemeyecektir.

Madde 43

Müslüman-olmayan azınlıklara mensup Türk uyrukları, inançlarına ya da dinsel ayinlerine aykırı herhangi bir davranışta bulunmaya zorlanamayacakları gibi, hafta tatili günlerinde mahkemelerde hazır bulunmamaları ya da kanunun öngördüğü herhangi bir işlemi yerine getirmemeleri yüzünden haklarını yitirmeyeceklerdir.

Bununla birlikte bu hüküm, söz konusu Türk uyruklarını, kamu düzeninin korunması için, öteki Türk uyruklarına yükletilen yükümler dışında tutar anlamına gelmeyecektir.

Madde 44

Türkiye, bu Kesimin bundan önceki Maddelerindeki hükümlerin, Türkiye'nin Müslüman-olmayan azınlıklarıyla ilgili olduğu ölçüde, uluslararası nitelikte yükümler meydana getirmelerini ve Milletler Cemiyetinin güvencesi [garantisi] altına konulmalarını kabul eder. Bu hükümler, Milletler Cemiyeti Meclisinin çoğunluğunca uygun bulunmadıkça, değiştirilemeyecektir. İngiliz İmparatorluğu, Fransa, İtalya ve Japon Hükümetleri, Milletler Cemiyeti Meclisinin çoğunluğunca razı olunacak herhangi bir değişikliği reddetmemeyi, işbu Andlaşma uyarınca kabul ederler.

Türkiye, Milletler Cemiyeti Meclisi üyelerinden her birinin, bu yükümlerden herhangi birine aykırı herhangi bir davranışı ya da böyle bir davranışta bulunama tehlikesini Meclise sunmağa yetkili olacağını ve Meclisin, duruma göre, uygun ve etkili sayacağı yolda davranabileceğini ve gerekli göreceği yönergeleri [talimatı] verebileceğini kabul eder.

Türkiye, bundan başka, bu maddelere ilişkin olarak, hukuk bakımından ya da uygulamada, Türk Hükümetiyle imzacı öteki Devletlerden herhangi biri ya da Milletler Cemiyeti Meclisine üye herhangi bir başka Devlet arasında görüş ayrılığı çıkarsa, bu anlaşmazlığın, Milletler Cemiyeti Misakının 14'üncü Maddesi uyarınca uluslararası nitelikte sayılmasını kabul eder. Türk Hükümeti, böyle bir anlaşmazlığın, öteki taraf isterse, Milletlerarası Daimi Adalet Divanına gotürülmesini kabul eder. Divanın kararı kesin ve Milletler Cemiyeti Misakının 13'üncü maddesi uyarınca verilmiş bir karar gücünde ve değerinde olacaktır.

Madde 45

Bu Kesimdeki hükümlerle, Türkiye'nin Müslüman-olmayan azınlıklarına tamınmış olan haklar, Yunanistan'ca da, kendi ülkesinde bulunan Müslüman azınlığa tanınmıştır.
- ATİNA ANDLAŞMASI (1913)
ATİNA ANDLAŞMASI (1913)

Madde 11.

Yunanistan'a bırakılan yerler halkından Yunan idaresi altında kalacak olanların can ve mallarıyla namus, din, mezhep ve adetlerine tam bir özen ve saygı gösterilecek ve bu halk kesimi Yunan asıllı olan Yunan uyrukluların taşıdıkları medeni ve siyasal hakların tümüne sahip olacaklardır. Hutbelerde yüce Padişahın adının anılmasına devam olunacaktır.

Bugün için kurulu bulunan veya ileride kurulacak olan İslam cemaatinin özerk kuruluşlarına ve bunların alt kuruluşlarına ve bunlara ait para ve malların yönetimine kesinlikle noksanlık getirilmeyecek ve toplum İslam cemaatinin Başkentte (İstanbul'da) bulunan yüce meşihat makamına (Şeyhülislamlık) tabi bulunacak olan dini başkanları ile olan ilişkilerine de kesinlikle noksanlık getirilmeyecek ve Başmüftünün atanması yüce Şeyhülislamlık katınca yapılacaktır.

Müftülerden her biri kendi yetki alanı içindeki müslüman seçmenler tarafından seçilecektir.

Başmüftü, Yunanistan'daki tüm müftülerden oluşan bir seçim kurulu tarafından seçilecek ve belirlenen üç aday arasından Yunan Kralınca atanacaktır.

Yunan Hükümeti, Başmüftünün seçimini İstanbul'daki Yunan Elçiliği ile yüce Şayhülislamlık katına duyurulacak ve Şüyhülislam tarafından seçilmiş olan Başmüftü, memuriyet görevini yerine getirmesi için, diğer müftüler üzerinde egemenlik hakkına ve fetva verme yetkisine sahip olacaklardır.

Müftüler, sadece din işleri üzerindeki yetkileri ile Vakıf emlakinin idaresi ve denetim işlerinden başka evlenme, boşanma, nafaka, vesayet, erginlik (rüşt) müslümanlara ait vasiyet işleri, miras ve tevliyet gibi konularda müslümanlar arasındaki uyuşmazlıklar hakkında bir hüküm verme yetkisini taşıyacaklardır.

Müftüler tarafından düzenlenen ilamlar (kesinleşmiş kararlar) Yunan yetkili dairelerince icra edilecektir.

Miras işlerine gelince, Müslümanlardan bu işle ilgili olan taraflar önce aralarında anlaşırlar, sonra hakem sıfatıyla müftüye başvurabilirler. Bu şekilde verilecek hakem kararına karşı yerel mahkemelere yapılacak her türden başvurular kabul olunacaktır. Meğerki aksini kanıtlayacak açık bir belge ve şart buluna.

3 NUMARALI PROTOKOL

1. Geçmişte camiye çevrilmiş ve savaş sırasındaeski durumlarına getirilmiş olan eski Hıristiyan kilisesi hakkında hükümet yönünden herne biçimde olursa olsun hiçbir istek ve iddia ileri sürülmeyecektir.

2. Kilisiye çevrilen camilerin geçmişte kilise olmadıklarına dair hükümetçe ileri sürülecek bir iddia, Yunan hükümetince incelenecektir.

3. Bununla birlikte, (1) sayılı fıkrada açıklanan camilere ait vakıf mallarının gelirleri varsa bunlar saklı kalacak ve asıl tahsis amaçlarına denk işlere serbestçe harcanmak üzere, yeni kazanılan yerlerdeki İslam cemaatına teslim edilecektir.

4. Krallık Hükümeti (Yunan Hükümeti) harcamaları kendisince karşılanmak üzere başkentte bir cami ve gerekli görülecek köylerde dört cami yaptıracaktır.

5. Geçmiş maddelerin yorum veya ugulanmasından kaynaklanan tüm uyuşmazlıklar düzenlenecek bir tahkimnameye göre Lahey'de bir hakem mahkemesi eliyle çözümlenecektir.

6. Kadı (Hakim) yetiştirmek üzere bir özel kuruluş da açılacaktır.

7. Başmüftü ve müftüler ve bir de bunların dairelerindeki memurlar ve hizmetliler Yunan memurlarının haiz oldukları hak ve görevleri haiz olacaklardır.

8. Başmüftü, seçilen müftülerin din kurallarına göre saptanacak tüm nitelikleri taşıyıp taşımadıklarını araştırır.

9. Müftüler, sadece Yunan Krallığı Anayasasının 88'inci maddesi hükümlerine göre görevden uzaklaştırılabilecektir.

10. İslam cemaatini gözetmek ve vakıfları yönetmekle yükümlü bulunan Başmüftünün başlıca görevlerinden biri de onlardan hesap isteyerek bunlara ait muhasebe cetvellerini hazırlatmaktır.

11. Kamu yararına olduğu anlaşılmadıkça ve önceden peşin ve yeterli bir ödeme yapılmadıkça hiçbir vakıf yeri kamulaştırılamayacaktır.

12. Tüm İslam mezarlıkları vakıf emlaki sayılacaktır.

13. İslam cemaatinin tüzel kişiliği tanınmıştır.

14. Müftülerce düzenlenen ilâm ve belgeler Başmüftü tarafından incelenecek ve Başmüftü bunları dinsel kurallara uygun bulduğu takdirde onaylayacaktır.

Bu belge ve ilâmlar, müslümanların vasiyetlerinden başka dinsel konulara veya özellikle maddi birtakım yararlara ilişkin olduğundan, gerek Başmüftü ve gerek ilgililer yüksek Şeyhülüslamlık makamına başvurabileceklerdir.

15. Özel müslüman okulları ve özellikle Selanik'teki Mithatpaşa Sanat Okulu tanınacak ve bunların kurulduğu gündenberi kendi giderlerini karşılamak üzere malik oldukları gelir getirici mükleri saklı kalacaktır. Aslında varolan veya tanınmış islam kişilerden kurulu komisyonlarca yapılacak tüm özel islam okulları hakkında da bu yönde işlem yapılacaktır.

Başmüftü ile müftüler ve Yunan Hükümetinin müfettişleri bu okulları teftiş edebileceklerdir.

Öğretim resmi programa göre Türkçe yapılacak ve Yunan dili zorunlu olacaktır.

İmza: Galip Kemali

İmza: D. Panas

- TÜRKİYE CUMHURİYETİ İLE YUNANİSTAN KRALLIĞI ARASINDA KÜLTÜR ANLAŞMASI (1951)
TÜRKİYE CUMHURİYETİ İLE YUNANİSTAN KRALLIĞI ARASINDA KÜLTÜR ANLAŞMASI (1951)

Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Yunanistan Krallığı Hükümeti, dostane bir işbirliği ve mübadele suretiyle fikir, güzel sanatlar ve bilim alanında kendi ülkeleri arasında olabildiğince tam bir uzlaşı elde etmek ve aynı zamanda ülkelerinin sosyal yaşamının ve kurumlarının karşılıklı olarak anlaşılmasını sağlamak amacıyla bir anlaşma akdini arzu ettiklerinden bu amaçla anılan Hükümetler tarafından usulüne uygun olarak yetkili kılınan temsilciler aşağıdaki hususlarda uzlaşmışlardır:

Madde-1

Her Akid Hükümet, kendi ülkesi üzerinde bulunan üniversitelerde veya diğer öğretim kurumlarında, diğer Akid Hükümet ülkesinin dil, edebiyat ve tarihinin veya bunlara ilişkin başka konular hakkında kürsüler kurulmasını, dersler veya konferanslar düzenlenmesini sağlamak için elinden geleni yapacaktır.

Madde-2

Her Akid Hükümet, diğerinin ülkesi üzerinde o ülkede kültür enstitüleri kurulmasını düzenleyen mevzuatın genel hükümlerine uymak koşuluyla bu gibi enstitüler kurulabilecektir.

Madde-3

Akid Hükümetler, kendi ülkeleri arasında, üniversite personeli, profesörler, öğrenciler, bilimsel araştırma yapanlar ve teknisyenlere diğer meslekler ve faaliyetler temsilcilerinin diğerini özendireceklerdir.

Madde-4

Eğer bir Akid Hükümet üniversite veya bilimsel enstitülerinin kayıt ve sair ücretleri bir ülkede diğerinden daha yüksek ise ücretleri daha yüksek olan Akid Hükümet, diğer ülkede okuyan kendi öğrenci sayısını gözönünde tutarak ücretleri belirli bir öğrenci sayısı için diğer Akid Tarafın ülkesinde cari meblağa indirmek olanağını öngörecektir.

Madde-5

Her Akid Hükümet, diğer Akid Hükümet ülkesinin öğrencilerinin ve üniversite menzunlarının (gradué) araştırma ve incelemelerde bulunmalarına veya teknik bilgilerini geliştirmelerine olanak sağlamak amacıyla kendi ülkelerinde bir süre kalabilmelerini sağlamak için, inceleme bursları ve parasal yardım tahsisata ihdas edecektir.

Madde-6

Akid Hükümetler, fikir, sanatsal, bilimsel, medeni ve sosyal faaliyetleri alanında karşılıklı yardım amacıyla kendi ülkesinin bilim dernekleri arasında en sıkı işbirliğini alabildiğince özendireceklerdir.

Madde-7

Her Akid Hükümet, kendi ülkesi üzerinde diğer tarafın vatandaşları veya bir vatandaşlar grubu tarafından yapılan bilimsel ve kültürel araştırmalar, diğer tarafın talebi üzerine ve fiili imkan oranında kolaşlaştıracaktır.

Madde-8

Akid Hükümetler, yasal bir akademik ünvan verilmesi veya belirli durumlarda mesleki bir amaç ile bir veya diğer memleket ülkesinde yapılan sınavlara gerek giriş ve gerekse terfi imtihanlarına, öbür ülkede karşılıklı olan sınavların denkliğinin tanınması koşullarını inceleyecektir.

Madde-9

Her Akid Hükümet, (a) kendi ülkesinde diğer ülkenin (b) bu ülke de buna karşın kendi ülkesinde öbür ülkenin üniversite personeline, profesörlerine, yüksek ve aynı zamanda orta öğretim öğrencilerine mahsus tatil kursları düzenlemesini özendirecektir.

Madde-10

Akid Hükümetler, kültürel ve mesleki işbirliğini geliştirmek amacıyla bu maksatla seçilmiş, heyetlerin karşılıklı ziyaretlerini "davet ve parasal yardım yoluyla" özendireceklerdir.

Madde-11

Akid Hükümetler, eğitim amacı güden ve kendi ülkelerince tanınmış olan gençlik ve ergin kuruluşları arasında işbirliğini özendireceklerdir. Spor ve izcilik alanında yakınlaşma, temas ve karşılıklı yardımlara özendirmek ve geziler ve izcilik kampları düzenleyeceklerdir.

Madde-12

Akid Hükümetler, aşağıdaki araçlarla her ülkede diğerinin kültürünün daha iyi tanınmasını sağlamak amacıyla birbirlerine karşılıklı yardımda bulunacaklardır.

a) Kitaplar, süreli yayınlar ve diğer yayınlar,

b) Konferanslar ve konserler,

c) Sanat sergileri ve kültürel nitelikli diğer sergiler,

d) Tiyatro temsilleri,

e) Radyo, filmler, plaklar ve diğer mekanik araçlar.

Madde-13

İki ülkenin fazla parçalarına sahip bulundukları eski eserlerle müze eşyasını mübadele etmek, arkeolojik kazı ve araştırmalarına tarihsel anıtların tamiri veya restorasyonu faaliyetlerinden komşu ülkenin ilgili uzmanlarını bilgilendirmek veya onları bu faaliyetlere katılmaya davet etmek, bu suretle gerek faaliyetlerin gerçekleştirilmesinde, gerekse elde edilen sonuçların değerlendirilmesinde karşılıklı işbirliğini sağlamak,

Her Akid ülkesinin kendi mevzuatları çerçevesinde, eski eşya ile müze eşyasının kalıplarının alınmasına, kütüphanelerde muhafaza olunan elyazmanlarının fotokopilerinin çıkarılmasına, bu el yazmalarının geçici öbür tarafa nakil ve fazla sayılarının mübadele olunmasına, tarih incelemeleri için (mahkeme ve kadastro arşivleri de dahil olmak üzere) her türlü Devlet arşivi sicil ve belgelerinden yararlanılmasına karşılık olarak izin vermek, hususlarında Akid Hükümetler yekdiğerine yardım edeceklerdir.

Madde-14

Akid Hükümetler, her iki ülkede yayınlanan okul kitaplarının iki ülkeden her biri hakkında yanlışlıklar içermemesine, kendi mevzuatlarının kabul ettiği sınırlar içinde özen göstereceklerdir.

Madde-15

İki ülkenin içinde bulundukları coğrafi bölgeyi ilgilendiren kültürel ve bilimsel sorunları incelemek için uzman toplantılarıyla ve konferansları özendirmenin uygun olup olmayacağı hususunda Akid Hükümetler danışmada bulunacaklardır.

Madde-16

İşbu Anlaşmanın uygulanmasını teminen, behemenal Devlet memuru olmaları gerekmeyen dört üyeden oluşan bir sürekli karma komisyon kurulacaktır. Bu komisyon, biri merkezi Ankara'da ve Türk üyeden, diğeri merkezi Atina'da ve Yunanlı üyeden oluşmak üzere ki şubeyi içerecektir. Her şubenin iki üyesi bulunacaktır. Türkiye Milli Eğitim Bakanlığı, Türkiye Dışişleri Bakanlığı ile anlaşarak Türk şubesinin üyesini ve Yunan Eğitim Bakanlığı, Yunan Dışişleri Bakanlığı ile anlaşarak Yunan şubesinin üyesini atayacaktır.

Her liste, onay için diplomatik yolla diğer Akid Hükemete sunulacaktır.

Madde-17

Karma sürekli komisyon her kez gerektiğinde ve yılda en az bir kez, sıra ile Türkiye'de ve Yunanistan'da genel heyet halinde toplancaktır. Bu toplantılarda komisyonlar, başkentinde toplantının yapılacağı ülkenin hükümeti tarafından atanacak beşinci bir üye ile tamamlacaktır.

Madde-18

1- Karma komisyonun başlıca görevlerinden biri, bir genel heyet toplantısı sırasında, işbu Anlaşmanın uygulanmasına ilişkin ayrıntılı önerilerde bulunmak olacaktır. Akid Hükümetlerin onayından sonra, bu öneriler işbu Anlaşmayı eklenecek bir ek halinde toplancaktır. Akid Hükümetlerin onayı nota teatisi suretiyle tebliğ edilecektir.

2- Bundan sonra, Karma Komisyon Anlaşmanın işleyişini inceleyecek ve ekte yapılması zorunlu görülecek her türlü değişikliği Akid Hükümetlere önerecektir.

3- Sürekli Karma Komisyon toplantıları arasında ekte değişiklik yapılması, şubelerden her biri tarafından diğer şubenin izniyle önlenebilecektir.

4- Ekte yapılacak değişiklik, Akid Hükümetlerin onayından sonra yürürlüğe girecektir. Bu onay nota teatisi suretiyle tebliğ edilecektir.

Madde-19

Her Akid Hükümet, işbu Anlaşmanın uygulama alanına giren hükümlerin yerine getirilmesine yardım edecek kuruluşlar veya kişileri atamak olanağına sahip olacaktır.

Madde-20

İşbu Anlaşma onaylanacak onay belgeleri Atina'da teatisinden 15 gün sonra yürürlüğe girecektir.

Madde-21

İşbu Anlaşma, en az beş yıl süreyle yürürlükte kalacaktır. Bundan sonra ve işbu sürenin sona ermesinden en az altı ay önce Akid Hükümetlerden biri tarafından feshedilmedikçe Akid Taraflardan birinin feshi ihbar ettiği tarihi izleyecek altı aylık sürenin sona ermesine kadar yürürlükte kalacaktır. Yukarıdaki hükümleri onaylayan aşağıda imzaları bulunan temsilciler işbu Anlaşmayı imzaladılar ve mühürlediler.

20 Nisan 1951 tarihinde, Ankara'da iki örnek olarak düzenlenmiştir.

Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti adına Faik Zihni Akdur

Yunanistan Krallık Hükümeti adına Alexandre Contoumas

- TÜRK-YUNAN KÜLTÜR KOMİSYONU ANKARA VE ATİNA TOPLANTILARI PROTOKOLÜ (1968)
TÜRK-YUNAN KÜLTÜR KOMİSYONU ANKARA VE ATİNA TOPLANTILARI PROTOKOLÜ (1968)

GİRİŞ:

Türk ve Yunan Hükümetleri temsilcilerinin Raporunda yer alan ve 27 Haziran 1968 tarihinde Londra'da buluşmaları sırasında iki ülkenin Dışişleri Bakanları tarafından tasvib olunan teklifler uyarınca, 20 Nisan 1951 tarihli Türk-Yunan Kültür Anlaşmasının öngördüğü Karma Komisyon, önce 21 Ekim-9 Kasım 1968 tarihleri arasında Ankara'da, sonra 11 Aralık-20 Aralık 1968 tarihleri arasında Atina'da toplanmıştır.

Komisyon, çalışmaları sırasında, her iki azınlığa daha iyi ve modern bir eğitimin şart ve vasıtalarını sağlamak için, karşılıklı olarak, şimdiye kadar harcanan gayretler dolayısıyla tardirini ifade etmiştir.

İki temsilcinin raporunda ifade edilen prensiplerden mülhem olan Komisyon, azınlık öğretiminin özel mahiyeti dikkate alınarak aşağıda belirtilmiş olan tavsiyelerin, her iki tarafça, iyi niyet anlayışı içinde uygulanacağı ümidini izhar eder.

Diğer yandan, Komisyon, aşağıdaki tavsiyelerin uygulanmasının, iki tarafça yakından izlenmesininin önemine işaret eder ve taraflardan birinin, uygun yollarda, her zaman, uygulanma tarzları ile ilgili tavsiyelerin gözden geçirilmesi telkininde bulunabileceği hususunda mutabık kalır.

Komisyon, bu tavsiyelerin, bir azınlığın zararına olarak diğer azınlığa daha faza imkan sağlayacak nitelikte bulunmadığı hususundaki kanaatını ifade ile uygulamada mütekabiliyete saygı göstermenin önemine işaret eder.

Komisyon, aşağıdaki tavsiyeleri kabul etmiştir:

I- Azınlık Dili:

1. Komisyon, azınlık okullarında, azınlık dilinin ve resmi dilin kullanılması ile ilgili şimdiki uygulamaya, geçmişte olduğu gibi, gelecekte de devam olunmasını tavsiye eder.

Özellikle:

a) Şimdiye kadar resmi dilde okutulan dersler, bundan sonra da bu dilde okutulacaktır.

b) Bütün diğer derslerin öğretimi, istisnasız olarak, azınlık dilinde yapılacaktır.

c) Yukarıdaki hususlarla ilgili olarak Komisyon, iki tarafın azınlık okullarında resmi dilde ve azınlı dilinde okutulan derslerin listelerinin, diplomatik teatisini tavsiye eder. Çeşitli derecelerdeki azınlık okullarının her sınıfı için ders saatlerinin sayısı bu listelerde gösterilecektir.

2. (1). paragrafın (a) fıkrası hükümleri saklı kalmak kaydıyla, azınlık dilinin, bu okullarda, öğretmen ve öğrenciler tarafından, teneffüsler; okul faaliyetleri, konferanslar, öğretmen toplantıları gibi bütün diğer vesilelerle kısıtlanmaksızın kullanılmasına müsaade olunacaktır.

II- Göze Hitabeden Eğitim Araçları:

3. İki ülkenin temsilcileri arasında Viyana'da evvelce varılan mutabakat gereğince (Viyana Raporu, Bölüm II, Paragraf 7) Komisyon, azınlık dilinde yazılmış göze hitaben eğitim araçlarının, azınlık okullarında, azınlık dilinde okutulan derslerin öğretimi sırasında, kontrolden sonra, kısıtlanmaksızın serbestçe kullanılmasını tavsiye eder.

4. Komisyon, iki tarafın verdiği, göze hitaben eğitim araçlarının gönderilmesi, kontrolü ve okullara dağıtım için aşağıdaki usulü tavsiye eder:

a) Taraflar, araçların listesi ile iki örneğini, diplomatik yoldan, karşılıklı olarak yetkili makamların tasvibine sunucaktır. Taraflar, aynı zamanda bu malzemenin dağıtımı ile ilgili olarak temennilerde bulunabileceklerdir. Yetkil makamların bu husustaki kararı, liste ve örneklerin alınışından sonra bir ay içinde, ilgili tarafa bildirilmelidir.

b) Taraflar tasvip olunmuş listelerde gösterilen araçları, kendi konsolosluk makamlarına göndereceklerdir.

c) Konsolosluk, söz konusu araçları, dağıtım için yetkili makamlara tevdi edeceklerdir. Bu makamlar, araçları istisnasız olarak, bütün azınlık okullarına dağıtacaklardır.

d) Listeye göre kontrol ve kontrol mühürü taşıyan malzemenin okullara tevdii, yetkili makamlarca en geç bir ay içinde tamamlanacak ve dağıtım listesi, ilgili tarafa gönderilecektir.

5. Yukarıdaki paragrafta belirtilen süreler, mütekabiliyet esasına göre işleyecektir.

III- Okul Kitapları:

6. İki hükümetin temsilcilerinin raporu uyarınca, Komisyon taraflarca, azınlık okullarında sınıf kitaplıkları ve okul kitaplıkları kurulmasına müsaade edilmesini ve mevcut kitaplıkların zenginleştirilmesinin teşvikini tavsiye eder.

7. Bu tavsiyenin, mütekabiliyet esasına göre, iyi bir şekilde uygulanmasını sağlamak amacıyla, taraflar aşağıdaki usule uyacaklardır:

a) Söz konusu kitaplıklar için teklif edilen kitapların listesi ile birer örneği azınlık okulları müdürleri veya yokluklarında yerlerine bakanlar tarafından yetkili makamların tasvibine sunulacaktır.

b) Bu makamlar, en geç bir ay içinde, kararlarını okul müdürlerine veya yerlerine bakanlara yazılı olarak bildireceklerdir.

8. Halen mevcut okul ve sınıf kitaplıklarındaki kitapların tam bir listesi, azınlık okulları müdürleri tarafından yetkili makamların tasvibine sunulacaktır. Bu makamlar, uygun ve pratik bir yoldan kitapları inceleyecekler ve kararlarını okul müdürlerine, mümkün olan en kısa zamanda, yazılı olarak bildiriceklerdir. Ancak, bu inceleme, kitaplıklardan öğretmen ve öğrencilerin serbestçe istifade etmelerini engellemeyecektir.

9. Her iki taraf, karşılıklı azınlık okullarına kendi konsoloslukları aracılığıyla kitap verebilir. Konsolosluklar bu kitapları, tasvip edilmeleri ve iki ay içinde dağıtılmaları için yetkili makamlara tevdi eyleyeceklerdir. Taraflar, kitapların dağıtımıyla ilgili arzularını, diplomatik yoldan, bildirebilirler. Kitaplar azınlık okullarına dağıtılır dağıtılmaz dağıtım listesi ilgili tarafa ulaştırılacaktır.

10. Kitaplıklar, öğretmen ve öğrencilerin istifadesine açık olacaktır.

IV- Ders Kitapları:

11. Ders kitapları sorununa geçici bir çözüm yolu bulmak amacıyla alınması gereken ivedi tedbirlerle ilgili olarak Viyana Raporunda yer alan tekliflere, her iki tarafın, geniş ölçüde riayet etmiş olduklarını Komisyon, memnunlukla müşahede eder.

Bu ivedi tedbirlerin bundan sonraki uygulamasında, taraflar, azınlık okullarındaki eğitimin aksamamasına itina göstereceklerdir.

Bu tekliflerin uygulanmasını tamamlamak için Komisyon aşağıdaki hususları tavsiye eder:

12. a) Her iki heyet, ekli kitap listelerini Komisyona sunmuşlardır. Listelerde kayıtlı kitapların iki örneği, en kısa zamanda diplomatik yoldan verilecektir. Bu listeler, okulların kategorisini, sınıfları ve kitapların ait oldukları dersleri ihtiva eder.

b) Taraflar, kararlarını 1969 Şubat sonuna kadar karşılıklı olarak bildireceklerdir. Aynı süre içerisinde taraflar, metinleri kabul edilebilir görülmeyen ders kitaplarında değişiklik yapılmasını telkin edebilirler.

c) Bu kitapların telkin edilen değişikliklere uygun metni, ilgili tarafa, diplomatik yoldan, 1969 Mayıs ayı sonuna kadar tevdi olunacak ve bu kitapların nihai tasvibi 1968-69 ders yılı sonuna kadar verilecektir.

d) Bu usulün uygulanmasındaki şekil kusurları, iki tarafça, müsamaha ile karşılanacak ve bu gibi kusulra formalitelerin süratle tamamlanmasına engel teşkil etmiyecektir.

13. Azınlık okullarında öğretimin aksamaması amacıyla, taraflar, önceki paragrafta sözkonusu edilen nihai tasvip verilinceye kadar, evvelce tasvip veya müsamaha olunan kitapların kullanılmasına engel olmayacaklardır.

14. Yetkili makamların tasvibine sunulmuş kitap taslakları varsa, gerekli müsaade işbu Protokolun imzası tarihinden itibaren 10 gün içinde verilecektir. Söz konusu taslaklar basılır basılmaz, kesin şeklini almış olan kitaplar, muhtevalarının taslağa uygunluğunun kontrolü ve kullanma müsaadelerinin verilmesi için yetkili makamlara sunulacaktır. Söz konusu kitapların tevdiinden itibaren 20 gün içerisinde kontrol tamamlanacak ve gerekli müsaade verilecektir. İşbu müsaade ilgili azınlık okulları müdürlerine yazılı olarak bildirilecek ve ilgili tarafa bu konuda bilgi verilecektir. Asıl kitapları baskıda bulunan dersler için ilgili taraflar bu geçici kitapların tasvibi için gerekli işlemleri kolaylaştıracaklardır. Bu kitapların tevdiinden itibaren 20 gün içerisinde bu tasvip verilecek, okul müdürleri durumundan yazıyla haberdar edilecek ve ilgili tarafa bu konuda bilgi verilecektir.

15. Taraflar, gerekli gördükleri takdirde, azınlık dilinde okutulan dersler için yeni kitaplar (taslak veya basılmış) teklif edebileceklerdir.

Bu amaçla ve Viyana Raporuyla kendisine verilen görev uyarınca, Komisyon azınlık okullarında okutulacak azınlık dilindeki kitapların (taslak veya basılmış) ilgili taraflarca gönderilmesi, kontrolü ve dağıtımı için aşağıdaki usulü tavsiye eder:

a) Kitaplar veya kitap taslakları yetkili makamlara diplomatik yoldan, her yılın 30 Eylül tarihine kadar ulaştırılacaktır. Resim ihtiva ediyorlarsa, taslaklara bu resimler de eklenecektir.

b) Kitaplar ve taslaklar, iki ülke arasındaki ilişkilere zarar verebilecek hiçbir husus ihtiva etmemelidirler. Yetkili makamlar, taslak metinlerinden veya resimlerinden bu esasla çatışan her hususu çıkartabileceklerdir.

c) Metinlerin incelenmesi, müteakip yılın Şubat ayı sonuna kadar tamamlanacak ve ilgili tarafa bildirilecektir. Çıkartılması istenen hususlar, bu duyurmada belirtilecektir.

d) Taraflar, kendi dillerinde yazılmış olan taslakları kendi ülkelerinde bastırmakta serbest olacaklardır.

e) Basılmış kitapların iki örneği, aynı yılın Temmuz ayı sonuna kadar kesin tasvip işlemi için diplomatik yoldan gönderilecektir.

f) Kesin tasvip 1 Eylül tarihine kadar bildirilecektir.

g) Tasvibedilen kitaplar, karşılıklı olarak, konsolosluklar aracılığıyla, yetkili makamlara gönderilecek ve bu makamlar kontrol mühürünü kitaplara bastıktan sonra, 15 Eylül tarihine kadar kitapları bütün azınlık okullarının istifadesine sunacaktır.

İlgili taraf yazılı olarak, haberdar edilecektir.

Bu süreler, mütekabiliyet esasına göre işleyecektir.

16. Önceki paragrafta tesis edilen usul, uygulamanın kazandırdığı tecrübenin ışığında, daha etkili kılınmak amacıyla, iki taraftan birinin isteği üzerine, yeniden gözden geçirilebilir.

17. İlgili taraflar, daha önce tasvibedilmiş kitapların metinlerinde düzeltmeler ve değişiklikler yapılmasını sonradan teklif etme hakkına sahip bulunacaklardır. Bununla beraber, öğretimin aksamaması prensibine saygı gösterilecektir.

V- Din, Irk ve Milliyet Şuuruna Saygı Gösterilmesi:

18. Komisyon Türk ve Yunan halklarının dini ve milli şuuruna saygı gösterilmesi hakkında Raporun 10. paragrafında yer alan prensibin önemine işaret eder ve aşağıdaki tavsiyelerde bulunur:

a) Azınlık okullarındaki levhalar, resimler, portreler v.s. iki ülke arasındaki dostluk bağlarını kuvvetlendirecek nitelikte olmalıdır.

b) Taraflarca, bu prensibin uygulanmasına zarar verecek unsurların giderilmesi için uygun tedbirler alınmalıdır.

c) Kültürel nitelik taşıyan dekoratif malzeme dışında okul binalarının devamlı dekorunu, İstanbul'daki azınlık okullarında Atatürk'ün, Batı Trakya'daki azınlık okullarında Yunan Devlet Başkanının portreleri teşkil etmelidir. (Okulun bulunduğu ülkenin milli bayramları veya diğer istisnai haller vesilesiyle azınlık okullarının, donatmada her türlü aşırılıktan kaçınılarak, uygun bir şekilde süslenebileceği tabiidir.)

d) Yukarıda belirtilen prensibe uygun düşmeyen faaliyetlerin tertiplenmesine müsaade olunmamalıdır.

e) Azınlık okullarında, öğretmenlerin, öğrencilerin ırkı ve dini mensubiyetleri sebebiyle küçük düşürücü imalarda bulunmalarına müsaade olunmamalıdır.

f) Taraflarca, azınlık öğrencilerini din değiştirmeye sevkedici faaliyetlerde bulunmaktan kaçınılmalıdır.

Her iki delegasyon, imzası tarihinden itibaren yürürlüğe girecek olan bu Protokolda yer alan bütün tavsiyelerin Hükümetlerince kabul edildiğini beyana yetkilidir.

Türk heyetinin teşekkül tarzı şöyledir:

M. Sıtkı BİLMEN: Milli Eğitim Bakanlığı Müsteşar Muavini (Türk Heyeti Başkanı)

Tevfik ÜNAYDIN: Dışişleri Bakanlığı Kıbrıs ve Yunanistan Dairesi Genel Müdür Muavini.

M. Asaf ÖZMEN: Milli Eğitim Bakanlığı Dış Münasebetler Genel Müdür Muavini

Ömer ERSUN: Atina Türkiye Büyükelçiliği Başkatibi.

Yunan heyetinin teşekkül tarzı şöyledir:

M. İoannis KITSARAS: Talim ve Terbiye Dairesi Üyesi (Komisyon ve Yunan Heyeti Başkanı).

M. Petros MOLYVIATIS: Kraliyet Dışişleri Bakanlığı Türkiye İşleri Şubesi Şefi.

M. Efstathios KALOGERAS: Yabancı ve Azınlık Okulları Genel Müfettişi.

M. Nicolaos KEFALIDIS: İstanbul'da Yunan Başkonsolosluğu nezdinde Kültür Ataşesi.

M. Christos KARROS: Azınlık Okulları Müfettişi.

M. Vassilios PATSIKAKIS: Büyükelçilik Katibi.

20 Aralık 1968 tarihinde Atina'da düzenlenmiştir.

Türk Heyeti adına M. Sıtkı BİLMEN

Yunan Heyeti Adına Ioannis KITSARAS

Haber Arama  

© 2015 Site Sahibi Gündem Gazetesidir.
[email protected]